Stad, functie, rubber

Stad functie rubberMeer dan duizend mensen in een kleurrijke parade van rubberboten. Een experiment in ontwikkeling met behulp van het meest democratische jacht; dat van een tientje bij de Action. Met een serie vaartochten voor rubberboten zochten we naar een manier om het waternetwerk van de stad te activeren. Waarom? Omdat drie jaar geleden de vraag rees waarom ik eigenlijk nooit iets doe op het water van de stad. Dat een gezond waternetwerk misschien niet iets is dat noodzakelijkerwijs ontstaat uit jarenlang debatteren en plannen maken, maar juist ook kan ontstaan door het gewoon te doen. Ik vroeg me af of het mogelijk is om te beginnen met een functie en dan te kijken wat er gebeurt; kun je ontwikkelen door activiteit?

We organiseerden een reeks experimenten om dit te toetsen. Drie keer vroegen we bewoners van de stad om met ons te gaan varen, drie keer was het een groot succes. We kregen de Bosschenaren zover om een voorsprong te nemen op een gewenste ontwikkeling. In plaats van te wachten tot andere partijen het mogelijk maken om door de stad te dobberen deden we het al. De enorme opkomst liet zien dat deze activiteit zowel gewenst als mogelijk is. Om te zeggen dat de ontwikkeling van het water in de stad nu enorm beïnvloedt is door ons experiment is natuurlijk voorbarig. Dat gaan we hopelijk de komende jaren zien.

Het idee van ontwikkeling door activiteit is ontstaan door mijn gevoel dat de discussie over plannen voor de stad teveel gaat over vorm, terwijl de nieuwe of veranderde functie vaak als feit aangenomen wordt. Dat bij ontwikkeling de nieuwe activiteiten vaak veel belangrijker zijn dan de vorm waarin die gegoten worden. Op een terras bij een fabriek in proces van herbestemming sprak ik laatst iemand die beweerde dat het oude, dus historische gebouwen, eigenlijk altijd noodzakelijk is voor een geslaagde stad. Een fijne stad is een stad met geschiedenis. In mijn niet helemaal nuchtere staat bekroop me het gevoel dat ik het hier niet mee eens ben. Ten eerste geloof -of hoop- ik dat nieuwe vormen dezelfde kracht kunnen hebben als het immer bejubelde verleden. Belangrijker nog; ik kreeg weer het idee dat de functie van een plek misschien wel belangrijker is dan de vorm ervan. Dat een plek kwaliteit kan hebben door de activiteit zonder dat de vorm ervan dominant is. Dat wat ergens te doen is vaak best wel eens leidend kan zijn in de waardering van een plek. Ik zat immers met veel plezier op een terras midden tussen de hallen, een kanaal en een oude fabriek.

Als architect en onderzoeker ben ik natuurlijk bekend met de gevolgen van form-follows-function voor de Nederlandse stad, die de stelling dat geschiedenis onontbeerlijk is voor geslaagde steden geloof ik behoorlijk in de kaart werkte, maar aandacht voor het functionele netwerk van de stad lijkt in een stad als Den Bosch zeker (weer) relevant. En natuurlijk snap ik ook wel dat niet alles opgelost wordt met de keuze voor een goede functie. Ik merk alleen dat ik de discussie over de vorm eigenlijk vaak niet zo boeiend meer vind. Het verbaast me dat in alle discussie rond historisering, terugbouwen en marketing van het verleden zelden de vraag gesteld wat de functie van een (neo)historisch object dan moet zijn. Wat doet het eigenlijk? Ik vind de put op de Markt in Den Bosch lelijk, en de geschiedenis van het ding maakt het voor mij niet mooier. Maar wat doet dat ding eigenlijk? Door goed te kijken naar wat er op deze plek allemaal mogelijk is had een nostalgische wens meer kunnen zijn dan alleen een historische folly.

Ontwikkelen door activiteit is voor mij een omdraaiing hiervan. Een onderzoek naar mogelijkheden in een vroeg stadium van ontwikkeling. Ik heb het idee dat je ontwikkeling kunt beïnvloeden door in een vroeg stadium te experimenteren met functies. En soms is dat een parade van boten gevuld met de ademtocht van bezopen matrozen die veelkleurig en vrij verkennen wat er in een stad allemaal kan. Af en toe is het gewoon belangrijker om na te denken over wat ergens allemaal mogelijk is in plaats van je te beperken door gesoebat over hoe het er uit moet zien.